Filialın sosial və humanitar məsələlər üzrə direktor müavini p.f.d Aysel Balasultan qızı Şeydayevanın Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Quba filialının 35 illik yubileyi münasibətilə hazırladığı məqaləsi məktəb guşəsi. az saytında yer alıb.
2026-cı ildə 35 illik yubileyini qeyd etdiyimiz Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Quba filialının tarixi inkişaf dinamikası, təhsil sisteminin formalaşmasında oynadığı rol, əldə etdiyi institusional nailiyyətlər və gələcək inkişaf perspektivləri müxtəlif aspektlərdən təhlil oluna bilər. Bununla yanaşı, universitetin regional təhsil siyasətində və insan kapitalının inkişafında həyata keçirdiyi innovativ yanaşmalar xüsusi diqqətə layiqdir. Bu kontekstdə ADPU-nun Quba filialında formalaşdırılmış Missiya Manifesti filialın strateji inkişaf fəlsəfəsini, institusional identikliyini və gələcəyə baxışını özündə ehtiva edən konseptual sənəd kimi dəyərləndirilə bilər.
Manifestdə ifadə olunan “Biz sadəcə müəllim hazırlamırıq; biz Şimal bölgəsinin etnik və mədəni zənginliyini qoruyaraq, onu rəqəmsal gələcəyə daşıyacaq intellektual elitanı yetişdiririk. Keçmişimiz 1943-cü ilin zəngin irsi, 1991-ci ilin bünövrəsi, gələcəyimiz isə müstəqil universitet hədəfimizdir” tezisi təhsilin yalnız peşəkar kadr hazırlığı funksiyası ilə məhdudlaşmadığını, eyni zamanda mədəni irsin qorunması, regional identikliyin möhkəmləndirilməsi və innovativ inkişafın təmin edilməsi missiyasını da əhatə etdiyini göstərir. Bu yanaşma filialın fəaliyyətini müəllim hazırlığı çərçivəsindən kənara çıxararaq, onu regionun sosial-mədəni transformasiyasına və bilik əsaslı inkişafına töhfə verən strateji akademik mərkəz kimi təqdim edir. Beləliklə, Missiya Manifesti Quba filialının institusional inkişaf modelini, strateji prioritetlərini və uzunmüddətli vizyonunu müəyyənləşdirən mühüm konseptual çərçivə kimi çıxış edir.
ADPU-nun Quba filialında formalaşdırılan bu yanaşmanın meydana çıxması və institusional düşüncə modelinə çevrilməsi, şübhəsiz ki, filialın direktoru, professor Yusif Alıyevin təşəbbüskarlığa, strateji baxışa və innovativ idarəetmə prinsiplərinə əsaslanan rəhbərlik fəaliyyəti ilə sıx bağlıdır. Onun rəhbərliyi altında filialın inkişaf konsepsiyası ənənəvi ali təhsil müəssisəsi modelinin hüdudlarını aşaraq regionun sosial-mədəni, intellektual və texnoloji transformasiyasını hədəfləyən yeni məzmun qazanmışdır.
Xüsusilə “Bölgə təhsilinin geopolitikası və rəqəmsal antropologiya” ideyası filialın fəaliyyət fəlsəfəsində mühüm nəzəri istiqamət kimi çıxış edir. Bu yanaşma təhsil prosesini yalnız müəllim hazırlığı və peşə kompetensiyalarının formalaşdırılması ilə məhdudlaşdırmır, onu regional inkişaf, mədəni irsin qorunması, rəqəmsal transformasiya və insan kapitalının strateji idarə olunması kontekstində qiymətləndirir.
Şimal bölgəsi Azərbaycanın geosiyasi sərhəd qapısıdır. Bu regionda təhsilin keyfiyyətini qlobal standartlara qaldırmaq, sadəcə pedaqoji uğur deyil, həm də milli intellektual təhlükəsizlik məsələsidir. ADPU Quba filialı bu coğrafiyada multikultural dəyərləri rəqəmsal texnologiyalarla sintez edərək unikal bir təhsil modeli yaradır.
1. Etnik mozaikanın rəqəmsallaşdırılması: Şimal regionu müxtəlif qədim xalqların və unikal dillərin vətənidir. ADPU-nun Quba filialının son dövrlərdəki fəaliyyəti dövründə inklüziv və rəqəmsal laboratoriyaların qurulması bu irsi gələcəyə daşıyır. Filialın yetişdirdiyi yeni nəsil müəllimlər STEAM və İKT alətlərindən istifadə edərək bu etnik zənginliyi rəqəmsal dataya, təhsil proqramlarına və qlobal humanitar resurslara çevirirlər. Tələbələr yerli mədəniyyəti qoruyarkən, eyni zamanda qlobal kiberməkanda rəqabət apara bilən mütəxəssislər (Rəqəmsal Humanistlər) kimi formalaşırlar.
Bu isə pedaqogikada paradigma dəyişikliyinə yəni- “informasiya ötürücüsündən bilik memarlığına keçidi şərtləndirir. Əgər ötən əsrdə müəllimin funksiyası sadəcə dərslikdəki məlumatı sinfə köçürmək idisə, süni intellekt və rəqəmsal əsrdə bu model iflasa uğrayır. Filialın rəhbərliyi bu təhlükəni vaxtında sezir: İdarəetmədə tətbiq olunan “Smart Kampus”, fiber-optik infrastruktur və Türkiyənin Uludağ Universiteti, ADA Universiteti və digər universitetlərlə birgə keçirilən layihələr tələbəni pasiv dinləyicidən “Bilik memarı”na çevirir. Müəllim artıq informasiya anbarı deyil; o, tənqidi təfəkkürü, emosional zəkanı (EQ) və layihə əsaslı təhsili idarə edən bir mentordur. Filialın tələbələrinin magistratura imtahanlarında göstərdiyi rekord artım (9 nəfərdən 41-ə və daha yuxarı) məhz yaddaşa əsaslanan deyil, təfəkkürə əsaslanan bu transformasiyanın birbaşa nəticəsidir.
Bu gün “Şimal Qapısı” strateji piplomatiyası termini də universitetimiz üçün olduqca aktualdır. ADPU Quba filialı həm də elmi diplomatiyanın (Science Diplomacy) regional mərkəzidir. Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Macarıstan, Almaniya və Türkiyə elmi dairələri ilə qurulan birbaşa təmaslar, Qubanı paytaxtın kölgəsindən çıxarır.
Beynəlxalq Yoqa günlərindən tutmuş, Daşkənddə, Almaatıda keçirilən EMI Sahibkarlıq Konqresinə qədər uzanan ikitərəfli xətt onu sübut edir ki, regional universitet qlobal miqyasda regional maraqları və dövlətçilik prinsiplərini təmsil edə bilər. Professor Yusif Alıyevin rəhbərliyi altında reallaşan bu xarici siyasət xətti, bölgəyə beynəlxalq elmi investisiyaların və beyin axınının cəlb olunmasını təmin edir.
Bu ildən etibarən aqronomluq istiqaməti üzrə ixtisasların fəaliyyətə başlaması ADPU-nun Quba filialının strateji inkişaf konsepsiyasına yeni məzmun qazandırır. Bu addım filialın Şimal bölgəsinin sosial-iqtisadi inkişaf prioritetlərinə uyğunlaşmaqla yanaşı, təhsil, elm və innovasiya inteqrasiyasını gücləndirmək məqsədinə xidmət edir.
Bu kontekstdə filialın gələcək inkişaf modeli yalnız müəllim hazırlığı ilə məhdudlaşmayan, regionun aqrar, turizm və ekoloji potensialını elmi əsaslarla dəyərləndirən Regional İnnovasiya Mərkəzi (Hub) konsepsiyasına söykənə bilər. Belə bir mərkəz süni intellekt, dəqiq əkinçilik texnologiyaları, yaşıl iqtisadiyyat və rəqəmsal həllərin tətbiqi vasitəsilə Şimal bölgəsinin təbii və iqtisadi resurslarının səmərəli idarə olunmasına yönəlmiş tədqiqat və innovasiya platforması kimi fəaliyyət göstərə bilər.
Eyni zamanda, formalaşan inkişaf vizyonu filialı region üçün yalnız təhsil müəssisəsi deyil, həm də “Brain Gain” – beyin cazibəsi mərkəzi kimi təqdim etməyə imkan verir. Bu model Bakıdan, eləcə də xarici ölkələrdən alim və tədqiqatçıların regiona cəlb olunmasını, aqrar innovasiyalar, rəqəmsal antropologiya, ekoloji davamlılıq və regional inkişaf istiqamətlərində elmi tədqiqatların aparılmasını nəzərdə tutur. Nəticə etibarilə, Quba filialı gələcəkdə elm, texnologiya və innovasiyanın sintez olunduğu, regionun insan kapitalını formalaşdıran və tərs-urbanizasiya meyillərini dəstəkləyən müasir elmi kampus modelinə çevrilə bilər.
Filial təcrübəsi ilə milli və beynəlxalq brend yaradılması da təsadüfi deyil: 1943-cü ildən gələn pedaqoji genetika, professor Yusif Alıyevin tətbiq etdiyi modern menecment fəlsəfəsi ilə birləşərək, Azərbaycanın adını qlobal təhsil reytinqlərinə (məsələn, Times Higher Education) yazdıracaq sərbəst bir akademik gücə çevrilməkdədir.
Bu akademik güc isə daha keyfiyyətli təhsil və işıqlı gələcək deməkdir. Son illər ərzində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Quba filialında həyata keçirilən institusional islahatlar və innovativ yanaşmalar tədris prosesinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, təlim-tərbiyə fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə, eləcə də filialın akademik nüfuzunun əhəmiyyətli dərəcədə artmasına şərait yaratmışdır. Mövcud statistik göstəricilərin təhlili göstərir ki, filial strateji inkişaf prioritetlərinə uyğun olaraq dinamik inkişaf mərhələsindədir. Eyni zamanda regionun əmək bazarının mövcud vəziyyətinin araşdırılması əmək bazarının tələblərinə cavab verən peşəkar kadr hazırlığının təmin olunması məqsədilə yeni ixtisasların yaradılmasının zəruriliyini ortaya qoyur. Filiala qəbul olunan tələbələrin say göstəricilərində müşahidə olunan artımla yanaşı, onların akademik hazırlıq səviyyəsində də müsbət dinamika qeydə alınmaqdadır. Belə ki, qəbul imtahanlarında 500 və daha yüksək bal toplayaraq Quba filialını seçən abituriyentlərin sayı əvvəlki illərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. Xüsusilə, 600-dən artıq bal toplayaraq filiala qəbul olunan tələbələrin sonrakı akademik nailiyyətləri tədris prosesində tətbiq edilən sistemli idarəetmə mexanizmlərinin və innovativ yanaşmaların səmərəliliyini təsdiq edir.
Filial məzunlarının peşəkar fəaliyyət sahəsində əldə etdikləri uğurlar da diqqətəlayiqdir. Belə ki, Müəllimlərin İşə Qəbulu (MİQ) imtahanlarında çoxsaylı məzunlarımız yüksək nəticələr göstərərək pedaqoji fəaliyyət hüququ qazanmışlar. Bu göstəricilər filialda həyata keçirilən müəllim hazırlığının keyfiyyətini və onun əmək bazarının tələblərinə uyğunluğunu nümayiş etdirir.
Hazırda filial müxtəlif ixtisaslar üzrə magistratura səviyyəsində təhsil proqramlarının təşkili üçün zəruri elmi-pedaqoji və kadr potensialına malikdir. Bu istiqamətdə nəzərdə tutulan fəaliyyətlər filialın “Strateji İnkişaf Planı”nda və həmin sənəddən irəli gələn qısa, orta və uzunmüddətli inkişaf hədəflərində sistemli şəkildə öz əksini tapmışdır. Müasir idarəetmə prinsiplərinə əsaslanan bu planlaşdırma mexanizmi qarşıya qoyulan məqsədlərə mərhələli şəkildə nail olunmasına imkan yaradır.
Filialın əsas strateji məqsədlərindən biri bütün ixtisaslar üzrə yüksək akademik nəticələrin əldə edilməsidir. Bu baxımdan ötən tədris ilində magistraturaya qəbul üzrə əldə olunan göstəricilər xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Son altı ilin statistikası göstərir ki, məhz cari ildə magistraturaya qəbul olunan məzunların sayı ən yüksək səviyyəyə çatmışdır. Quba filialının məzunları təhsillərini ölkənin aparıcı ali təhsil müəssisələrində davam etdirərək əldə etdikləri nailiyyətlərlə filialın akademik nüfuzunun yüksəlməsinə töhfə verirlər.
2024–2025-ci tədris ilinin nəticələrinə əsasən, filialın 300 məzunundan 39 nəfəri magistratura səviyyəsinə qəbul olunmuşdur. Müqayisə üçün qeyd etmək lazımdır ki, əvvəlki tədris ilində bu göstərici 21 nəfər təşkil etmişdir. 2025/2026-cı tədris ilində isə bu rəqəm artıq 50-ni ötür. Beləliklə, magistraturaya qəbul göstəricilərində müşahidə olunan əhəmiyyətli artım filialda tədrisin keyfiyyətinin yüksəlməsinin və tələbələrin elmi-akademik hazırlığının gücləndirilməsinin mühüm indikatorlarından biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Yuxarıda təqdim olunan faktlar, statistik göstəricilər və inkişaf dinamikası göstərir ki, ADPU-nun Quba filialı son illərdə idarəetmə, tədris, elmi fəaliyyət və insan kapitalının inkişafı istiqamətlərində mühüm nailiyyətlər əldə etmişdir.
PS: Uğurlu idarəetmə modelinin təhlili bir tərəfdən nisbətən rahatdır; çünki əldə olunmuş nəticələr, reallaşdırılmış layihələr və konkret göstəricilər aparılan siyasətin səmərəliliyini aydın şəkildə nümayiş etdirir. Digər tərəfdən isə bu proses kifayət qədər mürəkkəbdir. Çünki filialın inkişafı yalnız bir istiqamət üzrə deyil, təhsilin keyfiyyəti, elmi fəaliyyət, beynəlxalq əməkdaşlıq, infrastrukturun modernləşdirilməsi, tələbə məmnunluğu və əmək bazarına uyğun kadr hazırlığı kimi çoxşaxəli komponentlər üzərində qurulmuşdur.
Məhz bu baxımdan filialın 35 illik yubileyi onun inkişaf tarixinin xüsusi bir mərhələsinə – qızıl dövrünə təsadüf edir. Bu dövr yalnız ötən illərin uğurlarının yekunu deyil, həm də gələcək inkişaf üçün möhkəm təməllərin formalaşdırıldığı mərhələ kimi xarakterizə oluna bilər. Mövcud göstəricilər, formalaşmış akademik mühit və müəyyən edilmiş strateji hədəflər deməyə əsas verir ki, ADPU-nun Quba filialı hazırda öz tarixinin ən məhsuldar və dinamik inkişaf dövrlərindən birini yaşayır.
İnanırıq ki, son illərdə əldə edilmiş nailiyyətlər və qazanılmış institusional təcrübə filialın gələcək inkişaf trayektoriyasını daha da gücləndirəcək, onun regionun və ölkənin ali təhsil sistemində mövqeyini möhkəmləndirəcəkdir.
Beləliklə, 35 illik fəaliyyət yolu yalnız keçilmiş yolun hesabatı deyil, həm də daha böyük hədəflərə, daha yüksək akademik göstəricilərə və daha parlaq gələcəyə aparan inkişaf strategiyasının etibarlı başlanğıc nöqtəsidir.
Daha böyük yubiley yaşlarına doğma universitetimiz!
Aysel Balasultan qızı Şeydayeva ADPU-nun Quba filialının sosial və humanitar məsələlər üzrə direktor müavini Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru Azərbaycan Respublikasının qabaqcıl təhsil işçisi
Digər xəbərlər
